Deze website is deel van www.bruggelokaal.be.

Teksten voorlezen

Als slechtziende Mac-gebruiker kan het lonend zijn om je ogen te ontlasten door langere teksten te laten voorlezen, in plaats van de teksten alleen te vergroten.

De Mac kent verschillende mogelijkheden om dat te doen. Er zijn ingebouwde voorleesfuncties, maar ook kunnen programma’s of apps gedownload worden die de klus kunnen klaren. We gingen op zoek naar mogelijkheden die de portemonnee niet of nauwelijks raken en zetten hun voor- en nadelen in dit artikel op een rijtje.

De ideale voorlezer

Wat zou een goede voorleesfunctie eigenlijk moeten kunnen? Je zou een tekst willen selecteren en laten voorlezen, bijvoorbeeld met behulp van een sneltoets. Maar soms is selecteren niet nodig en zou je direct de tekst van een document of een artikel op internet willen laten voorlezen. Ook zou je tijdens het voorlezen door de tekst willen navigeren als je bijvoorbeeld een stukje tekst wilt herhalen of overslaan.

Daarnaast is het goed als de tekst in grootletter wordt weergegeven, zodat je, als je dat kunt en wenst, mee kunt lezen. De vergrote tekst moet daarbij zodanig herschikt worden dat die niet buiten beeld valt. Lettertype, grootte en kleuren moeten instelbaar zijn. Ook moet er een markering zijn die aangeeft welke tekst op dat moment voorgelezen wordt.
Er zijn nog wel meer visuele en auditieve opties te bedenken, maar de basis van wat we ook wel een documentlezer noemen, hebben we daarmee beschreven. Uitgebreide documentlezers zijn op de markt verkrijgbaar, meestal als onderdeel van commerciële spraak- en vergrotingssoftware.

Voorleesstem

Om te kunnen voorlezen, heb je een stem nodig. Nederlandstalige stemmen kun je in MacOS Sierra gratis downloaden onder
Systeemvoorkeuren – Toegankelijkheid – Spraak.
De gekozen mannen- of vrouwenstem met aan te passen snelheid, kun je vervolgens gebruiken in alle apps en programma’s die we nu gaan bespreken.

  1. Ingebouwde voorleesfunctie
    De Mac heeft standaard een optie ingebouwd om een geselecteerde tekst te laten voorlezen met een sneltoets naar keuze.
    Het nadeel daarvan is dat dat ook alles is wat je kunt. Pauzeren of navigeren tijdens voorlezen is niet mogelijk en visuele ondersteuning ontbreekt.
    Je vindt de optie 'Spreek geselecteerde tekst uit' in MacOS Sierra onder Systeemvoorkeuren – Toegankelijkheid – Spraak.
    In OS X El Capitan vind je de functie onder Systeemvoorkeuren - Dicteren en Spraak – Tekst naar spraak.

  2. Voorlezen met VoiceOver
    Een andere manier om een tekst te laten voorlezen, is het gebruik van VoiceOver, de ingebouwde schermuitlezer van de Mac.
    Je start VoiceOver met COMMAND + F5 en dirigeert de VoiceOver-cursor, een rechthoekige markering, naar het begin van de tekst. Dat kan in de meeste gevallen met de muis. Met de sneltoets CTRL + OPTION + A kun je de tekst laten voorlezen, waarbij je met de CTRL-toets kunt pauzeren en hervatten. De VoiceOver-cursor kan vergroot worden als je wilt meelezen, maar omdat er geen apart leesvenster is, kan de lettergrootte bij veel vergroting variëren om de tekst binnen het originele venster te houden
    Ook navigeren is mogelijk maar daarvoor heb je wel kennis van VoiceOver-navigatie nodig. VoiceOver is namelijk geen documentlezer maar een schermuitlezer, met uitgebreide voorzieningen om de Mac geheel blind te kunnen bedienen.
    Voor ons doel is dat echter niet nodig wat het inzetten van VoiceOver als documentlezer nogal omslachtig maakt.

    Zo zul je telkens na het voorlezen VoiceOver weer handmatig uit moeten zetten om op je gebruikelijke manier verder te kunnen werken.

     
  3. iSpeech
    iSpeech is een voorlees-app die je gratis uit de Mac App Store kunt downloaden. De werking is eenvoudig: je plakt een gekopieerde tekst in het iSpeech-venster waarna je de tekst met een sneltoets of een van de knoppen in het venster kunt laten voorlezen. De tekst, die in een kleine letter in het leesvenster verschijnt, kan helaas niet vergroot of op andere wijze aangepast worden. De markering die meeloopt tijdens het voorlezen, heeft daarom weinig meerwaarde, temeer omdat je niet in de tekst kunt navigeren. iSpeech lijkt dus veel op de eerder besproken ingebouwde voorleesfunctie met als extra dat je het voorlezen kunt pauzeren en hervatten met een sneltoets. Stem, volume en snelheid kunnen worden ingesteld.

     
  4. Read4me
    Read4me is een eenvoudige tekstverwerker met voorleesfunctie en kan daarom ook als documentlezer gebruikt worden. De app heeft een Nederlandstalige interface en is voor vijf euro te installeren vanuit de Mac App Store.
    Ook Read4me heeft een venster waar je eerst de tekst in moet plakken. Ook kan het programma een Word-, rtf- of txt-bestand openen. Voorlezen start of pauzeer je met de muis of met de sneltoets COMMAND + R waarbij de cursor zichtbaar per woord gemarkeerd meeloopt. De tekst verschuift netjes naar boven als de onderkant van het tekstvenster bereikt wordt. Stem en leessnelheid zijn in te stellen.
    Als je het voorlezen stopt, kun je de cursor verplaatsen en elders in het document een ander deel voorlezen.
    Je kunt de geplakte tekst handmatig vergroten maar dat moet je helaas bij elke nieuwe tekst opnieuw doen. Een instelling die een standaard lettergrootte en -type vastlegt, zou hier een zeer wenselijke verbetering zijn.
    Dit gratis programma is gemaakt voor slecht-zienden en dat is te merken: het programma start op in een groot venster en is voorzien van grote knoppen, kleuraanpassing voor tekst en achtergrond, instelbare lettergrootte, en sneltoetsen. Ook stem en snelheid zijn in te stellen.

    De app lijkt dus vrij compleet maar heeft helaas als nadeel dat tijdens het lezen de cursor niet meeloopt.
    Heb je dus vanaf het begin een stukje gelezen en wil je daarna een stukje tekst overslaan dan zul je de cursor vanaf het begin naar de nieuwe plek moeten dirigeren om van daar verder te lezen.
    Ook deze app vraagt om knippen en plakken van tekst.
    TypeIt ReadIt is te downloaden vanaf www.schoolfreeware.com/TypeIt_ReadIt.html . Daar is ook een Engelstalige handleiding met sneltoetsenlijst en instructievideo te vinden.


     
  5. Dictater
    Ook met Dictater kun je geselecteerde tekst laten voorlezen en in een venster vergroot weergeven. Een voordeel is dat je de tekst niet hoeft te kopiëren en te plakken en dat scheelt werk. Na installatie van het programma krijg je instructies hoe je de voorleesfunctie als zogenaamde voorziening in het rechtermuisknopmenu kunt toevoegen, zodat de voorleesfunctie makkelijk te starten is nadat je een tekst hebt geselecteerd. Die mogelijkheid vind je onder Systeemvoorkeuren – Toetsenbord – Toetscombinaties. Je kunt daar ook een sneltoets toewijzen zodat je het voorlezen nog sneller kunt starten.
    Als je het voorlezen hebt gestart, kun je met een sneltoets het leesvenster oproepen. Daarin kun je de lettergrootte en het lettertype instellen, die het programma voor je onthoudt. De cursor loopt tijdens het lezen netjes mee, mits de autoscroll-optie is aangevinkt. Met de pijltoetsen kun je dan tijdens het lezen terug of verder navigeren.

Conclusie

Allereerst viel ons op dat je bij alle programma’s eerst een aantal handelingen zoals kopiëren en plakken moet verrichten om geselecteerde tekst te laten voorlezen in een leesvenster. Het liefst zouden we dat proces met één sneltoets willen kunnen starten. De ideale voorlees-app is daarmee helaas nog niet gevonden.

Van de geteste programma’s heeft TypeIt ReadIt de meeste mogelijkheden die je bij een documentlezer kunt verwachten. Echter het niet meelopen van de cursor vinden we voor een voorleesfunctie een wel erg groot minpunt.

Wil je behalve voorlezen ook teksten bewerken en opslaan en heb je geen vergroting nodig, dan is Read4me een optie.

Dictater vinden we het meest veelbelovend omdat die direct vanuit je tekst te starten is, en zowel de voorlees- als vergrotingsfunctie goed heeft uitgewerkt. Dictater komt daarmee al aardig in de buurt van ons idee van een documentlezer, al hebben we nog wel wat wensen, zoals het automatisch starten van het leesvenster en de mogelijkheid om tekst- en achtergrondkleur aan te passen. We hebben de ontwikkelaar benaderd en hij is bezig met een nieuwe, verbeterde versie. We kijken ernaar uit!

iPad is hiervoor ideaal

zie ook mijn reeds eerde gemaakt artikel over 
iPad ideaal voor blinden

 

 

Enkele links

Verhalen van slechtzienden en blinden
Persoonlijke verhalen van en over mensen met een visuele beperking

 

iPhone en iPad en iMac voor slechtzienden en blinden - Koninklijke ...

https://www.visio.org/revalidatie-en-advies/Hulpmiddelen/computer/iPhone-en-iPad/
Zo zijn de iPhone en iPad standaard uitgerust met allerlei toegankelijkheidsfuncties voor onder andere blinde en slechtziende mensen. De volgende ...

Handige apps voor blinden en slechtzienden op iPhone en iPad

https://www.iculture.nl › Gidsen › Apps
2 apr. 2016 - Welke apps zijn geschikt voor blinden en slechtzienden? iCulture zet de beste apps voor iPhone en iPad op een rij, van dicteren tot kleuren ...

Blind of slechtziend met een iPhone; hoe werkt dat? → Special - iCulture

https://www.iculture.nl/promo/special-blind-slechtziend-iphone-ipad/
Hoe werkt de iPhone en iPad voor blinden en slechtzienden? Is zo'n touchscreen niet lastig als je weinig ziet? Een iCulture special over zelfstandigheid.

Handleidingen iOS 10 voor slechtziende en blinde gebruikers ... - Visio

https://www.slechtziendenblind.nl/nl.../informatie-iphone-en-ipad-slechtzienden-blind...
De gratis update voor iPhone en iPad naar iOS 10 (13 september 2016) brengt allerlei verbeteringen op het gebied van toegankelijkheid voor slechtziende en ...

Toegankelijkheid - iPhone - Apple (BE)

https://www.apple.com/benl/accessibility/iphone/
... er op die plaats staat. Vervolgens kun je je iPhone bedienen en apps gebruiken met vingerbewegingen. Ontdek alle features voor blinden en slechtzienden ...

Mogelijkheden iPhone en iPad | Bartiméus, voor mensen die ...

https://www.bartimeus.nl/iphone-ipad
De iPhone en de iPad bieden veel mogelijkheden voor blinde en slechtziende mensen. Dit komt vooral door de standaard ingebouwde functies voor wat betreft  ...

Gratis lesmateriaal voor slechtziende iPad-gebruiker nu verkrijgbaar ...

https://www.kimbols.be/.../gratis-lesmateriaal-voor-slechtziende-ipad-gebruiker-nu-ve...
Een lesboek iPad voor slechtziende en blinde gebruikers die met spraakfuncties met de iPad willen leren werken is in de maak en zal binnenkort gepubliceerd ...